Wat is de Zelfstandigenwet?

De Zelfstandigenwet is een initiatiefwetsvoorstel van VVD, D66, CDA en SGP, gepresenteerd op 3 april 2025.

De aanleiding

Volgens de indieners bestaat er al jaren rechtsonzekerheid voor zelfstandigen én opdrachtgevers bij de vraag: wanneer is iemand echte zelfstandige en wanneer is er sprake van (schijn)dienstverband?

Het doel van de wet is om die onzekerheid weg te nemen. Zodat zelfstandigen (zzp'ers) en opdrachtgevers wél met elkaar durven werken — zonder het risico op naheffingen of boetes vanwege schijnzelfstandigheid.

De wet wordt neergezet als alternatief voor VBAR. In tegenstelling tot VBAR wil de Zelfstandigenwet niet uitgaan van "arbeidsovereenkomst, tenzij bewezen dat je ondernemer bent", maar eerder: "je bent ondernemer, mits je voldoet aan duidelijke criteria."

Hoe werkt de toetsing — de drie pijlers van de wet

Het voorstel introduceert een toetsingskader van drie categorieën (toetsen) om te beoordelen of iemand als zelfstandige kan worden gezien.

Zelfstandigentoets

Richt zich op algemene ondernemerskenmerken.

Voorbeelden: inschrijving bij de Kamer van Koophandel (KvK), btw-nummer, eigen verzekering voor arbeidsongeschiktheid, pensioenvoorziening.

Maar ook: dat je (voor zover mogelijk) handelt als ondernemer — niet als werknemer.

Werkrelatietoets

Beoordeelt de manier waarop jij samenwerkt met je opdrachtgever.

Criteria: vrijheid om je werktijd en werkwijze te bepalen, of je meerdere opdrachtgevers hebt, of je zelfstandig je werk organiseert, of er hiërarchische controle is, etc.

Hiermee wordt gekeken of de samenwerking structureel lijkt op zelfstandige opdrachtverlening in plaats van op loondienst.

Sectorale toets / sectorale rechtsvermoeden

Afhankelijk van de sector kunnen extra regels of criteria gelden. Zo kunnen bepaalde sectoren met eigen normen of wetgeving te maken hebben die meespelen in de beoordeling.

Als je aan de relevante criteria voldoet, word je erkend als zelfstandige — met alle rechten en verantwoordelijkheden die daar bij horen.

Waarom veel zzp'ers, inclusief freelance specialisten, dit voorstel verwelkomen?

De nieuwe wet biedt rechtszekerheid: wie écht zelfstandig is, kan dat beter aantonen — en opdrachtgevers durven je weer in te huren zonder angst voor achteraf boetes of naheffingen.

Voor freelancers met meerdere opdrachtgevers, eigen werktijden/werkwijze, en eigen voorzieningen, is het helderder en eerlijker: je status als zzp'er is gebaseerd op jouw ondernemerschap, niet op interpretaties. Volgens enquêtes onder zzp'ers is er vrij brede steun: rond 70% zou voor de Zelfstandigenwet stemmen, als het aan hen lag — veel hoger dan voor de VBAR.

Voor jou als freelance specialist kan het betekenen dat je meer zekerheid hebt, makkelijker opdrachten krijgt, en uiteindelijk je ondernemerschap beter kunt uitbouwen met duidelijkere kaders.

Grenzen, aandachtspunten en onzekerheden

De wet is (nog) niet definitief — het is een initiatiefvoorstel. De consultatie is afgerond, maar formele goedkeuring en inwerkingtreding is onzeker. Tot dat moment blijft de oude situatie (met risico op schijnzelfstandigheid) relevant. Er is kritiek en discussie — sommige Kamerleden en belangenorganisaties vragen zich af of de criteria altijd duidelijk zijn, of dat er nog grijze gebieden blijven.

Sectorale verschillen kunnen het ingewikkeld maken: afhankelijk van jouw sector kunnen andere regels of uitzonderingen gelden. Zelfstandigen moeten zelf voorzieningen regelen — pensioen, arbeidsongeschiktheid, verzekering — wat extra verantwoordelijkheid met zich meebrengt.

Wat betekent dit voor jou als freelance specialist (en voor de markt)

Als freelance specialist — met waarschijnlijk meerdere opdrachtgevers, eigen tarieven en eigen regie over je werk — biedt de Zelfstandigenwet kansen:

Je krijgt mogelijk meer zekerheid over je status: je weet beter wanneer je écht zzp'er bent, wat risico's verkleint.
Opdrachtgevers zullen minder huiverig zijn om je in te huren — dat kan je marktpositie versterken.
Tegelijk moet je zelf goed zorgen voor je voorzieningen (pensioen, verzekering), wat eisen stelt aan je administratie en planning.
In sectoren waar extra of afwijkende regels gelden: houd de ontwikkelingen goed in de gaten — wat geldt voor de ene zzp'er, geldt niet automatisch voor iedereen.

Voor de gehele freelance-markt kan de wet bijdragen aan meer vertrouwen — zowel bij zelfstandigen als bij opdrachtgevers — en mogelijk leiden tot een stabieler en transparanter speelveld.

Status en vooruitzicht

De Zelfstandigenwet is in april 2025 gepresenteerd en een internetconsultatie is gehouden. Wanneer — en of — de wet definitief wordt aangenomen, is nog onduidelijk. Er is politiek debat, en niet alle partijen zijn even overtuigd. Tot het zover is, blijft onzekerheid bestaan: ook de huidige handhaving op schijnzelfstandigheid is al (gedeeltelijk) hervat sinds 2025.