De relatie opdrachtgever – opdrachtnemer: wat elke freelance specialist moet weten

De positie van een freelance specialist is anders dan die van een werknemer — juridisch, praktisch én in de manier waarop je samenwerkt. Toch gaat het in de praktijk vaak mis omdat een opdracht ongemerkt tóch begint te lijken op een verkapte dienstbetrekking. Freelancers lopen dan risico's (fiscus, aansprakelijkheid, modelcontract) en opdrachtgevers evenzeer.

Dit artikel helpt je precies te begrijpen hoe de relatie opdrachtgever–opdrachtnemer hoort te werken, waar het vaak fout gaat, en hoe jij je eigen zelfstandigheid kunt aantonen en beschermen.

1. Zorg dat je zelfstandigheid aantoonbaar is

Niet alleen via een modelcontract, maar vooral via de opdracht zelf.

Een contract is slechts één deel van het verhaal. De Belastingdienst kijkt vooral naar feitelijke werkzaamheden. Daarom moet de opdrachtformulering kloppen:

Je werkt op basis van een project- of resultaatopdracht
Met duidelijke deliverables en een afgebakende scope
Jij bepaalt inhoudelijk de aanpak, planning, werkwijze en methodes

Goed voorbeeld (correct):

"Freelancer levert een architectuurreview op inclusief risicoanalyse en verbetervoorstel. Freelancer kiest eigen werkwijze en planning."

Fout voorbeeld (risicovol):

"Freelancer voert de rol van Senior Java Developer binnen Team X uit en neemt deel aan alle interne overleggen zoals reguliere teamleden."

De tweede omschrijving lijkt op een functiebeschrijving en duwt je richting schijnzelfstandigheid.

2. Neem geen structurele of interne verantwoordelijkheden over

Een zelfstandige kan processen begeleiden, versnellen of verbeteren, maar vervangt geen vaste medewerker binnen de lijn.

De grootste rode vlag:

"Kun je onze vertrekkende lead vervangen totdat we iemand hebben gevonden?"

Dat is precies wat de Belastingdienst bedoelt met het "bezetten van een stoel".

Waarom is dat een probleem?

Je draait dan mee in de dagelijkse bedrijfsvoering
Je neemt hiërarchische verantwoordelijkheden over
Het lijkt op een reguliere arbeidsrelatie zonder verplichtingen voor de werkgever

Real-life voorbeeld

Een freelance DevOps-specialist werd ingehuurd om een CI/CD-pipeline te verbeteren. In de praktijk werd hij echter "tijdelijk teamleider" van drie vaste medewerkers en moest hij weekrapportages aan HR leveren.

Gevolg: na een controle werd de opdracht geherclassificeerd als dienstbetrekking.

Wat is wel veilig?

Je mag een project leiden, maar niet een team aansturen zoals een manager
Je mag mensen coachen als onderdeel van je opdracht, maar niet functioneringsgesprekken voeren
Je mag tijdelijke capaciteit leveren voor een project, maar niet een vaste rol vervullen ("totdat we iemand vinden")

3. Werk met meetbare resultaten en een duidelijke einddatum

Een zelfstandige wordt ingehuurd om iets te leveren, niet om ergens te zijn.

Daarom heeft elke opdracht twee belangrijke kenmerken:

Meetbare deliverables

Een opgeleverd plan
Een bouwcomponent
Een migratie afgerond
Een audit uitgevoerd

Een afgekaderde looptijd / einddatum

Die mag verlengd worden, maar alleen als er:

Nieuwe werkzaamheden zijn
Een nieuwe projectfase begint
Nieuwe deliverables worden toegevoegd

Real-life voorbeeld

Een freelance backend developer kreeg een contract van zes maanden om een nieuwe API-module te realiseren. Na zes maanden was de module opgeleverd en kreeg hij een nieuwe opdracht: performance-optimalisatie en load-testing. Perfect: twee aparte opdrachten, elk met eigen doelen.

Fout voorbeeld

Een freelancer werkt 3 jaar lang in dezelfde rol binnen hetzelfde team zonder duidelijk projectdoel. Alles wordt steeds "gewoon verlengd".

Dit lijkt te veel op een reguliere baan.

Extra aandachtspunten, vaak vergeten door freelancers

🔹 Aansprakelijkheid en verantwoordelijkheid

Als opdrachtnemer ben je zelf verantwoordelijk voor:

kwaliteit van je werk
planning
vervanging bij ziekte (als nodig volgens contract)
eigen tools en methodes

Zodra de opdrachtgever jou inhoudelijk gaat aansturen ("doe dit zo, volg deze tool, werk op deze tijden"), verschuift het naar werknemerschap.

🔹 Hoe meer vrijheid je hebt, hoe sterker je positie

Signalen van zelfstandigheid:

je mag thuis of remote werken
je hebt geen toestemming nodig voor vrije dagen
je mag werk uitbesteden (tenzij expliciet uitgesloten)
je brengt je eigen laptop, software of stack mee
je bepaalt zelf de aanpak; opdrachtgever beoordeelt alleen het resultaat

🔹 Uurtarief is géén indicatie van zelfstandigheid

Een hoge factuur betekent niets als de feitelijke werksituatie lijkt op een dienstverband. Duurder maakt het niet zelfstandiger.

De grootste valkuilen in de praktijk (en hoe je ze voorkomt)

❌ Valkuil 1: "Kun je gewoon meedraaien in sprint X?"

Als je exact dezelfde taken krijgt als werknemers, zonder eigen opdracht of scope, is dat risicovol.

Oplossing: Formuleer een duidelijke projectmodule of deliverable binnen de sprint.

❌ Valkuil 2: Dagelijkse standups verplicht meedoen

Mag wél, maar alleen als het onderdeel is van jouw resultaatsopdracht — niet omdat jij een rol in het team vervangt.

❌ Valkuil 3: Opdrachtgever geeft goedkeuring voor vakantie

Pure werknemersindicator.

Oplossing: Jij meldt planning, je vraagt geen toestemming.

❌ Valkuil 4: Verlengingen zonder inhoudelijke onderbouwing

Zet altijd op papier:

waarom er verlengd wordt
welke deliverables de nieuwe periode omvat
wat er verandert t.o.v. de vorige fase

Conclusie

Als freelance specialist moet je altijd zorgen dat:

jouw opdracht een project of resultaat is, geen functie
je geen interne rol vervangt maar een duidelijke zakelijke opdracht uitvoert
er altijd meetbare resultaten en fase-afspraken zijn
de feitelijke praktijk past binnen zelfstandigheid

Zo bescherm je jezelf, je opdrachtgever én de continuïteit van je opdrachten. Dit voorkomt problemen met de Wet DBA, inspecties of herkwalificatie — en zorgt voor een professionele, gezonde samenwerking waarin jij als specialist maximaal tot je recht komt.